Văn hóa thưởng trà của người Hà Nội xưa (Phần 4)

1.1.3 Chuẩn bị không gian và tâm thế thưởng trà

Không gian thưởng trà: Không gian thưởng trà chính là địa điểm ngồi thưởng trà. Các vị sành đất Hà thành xưa thường chọn cho mình một không gian thưởng trà thật hợp lý. Có khi cả gia đình ngồi thưởng trà quanh bàn trà đặt trong phòng khách của gia đình. Nhưng khi có những người bạn đồng niên hay hội bạn trà thì họ có thể ngồi thưởng trà tại một bàn trà đặt tại góc vườn có những chậu cảnh và những lồng chim cảnh…

Không gian thưởng trà cũng là thứ không liên quan trực tiếp tới trà nhưng lại là yếu tố tác động mạnh vào tâm lý của người thưởng trà. Để có một buổi thưởng trà cùng mọi người có thể bình thơ, hay đàm đạo chuyện đời chủ nhà đã phải chuẩn bị thật chu đáo không gian thưởng trà. Không thể đặt bàn trà ở một nơi ồn ào tiếng người buôn kẻ bán, cũng không thể đặt ở một nơi khí hậu ẩm mốc, đồ đạc lộn xộn. Trà không thích hợp với nơi ồn ào náo nhiệt như tiệc rượu cũng không phải là nơi xô bồ như cà phê. Thưởng trà cần một không gian tĩnh lặng, có vẻ đẹp của thiên nhiên, có sự hòa bình dung dị của con người, sự hài hòa của đất trời.

Trên bàn trà xưa các cụ thường chuẩn bị một chậu cúc vạn thọ hoặc chậu thủy tiên để mọi người vừa thưởng trà vừa ngắm hoa. Ngoài ra, một số gia đình thượng lưu còn có những phòng trà (trà thất), trong phòng trà đó sẽ có những bức thư pháp treo trên tường tạo nên một phòng trà vừa ấm cúng, yên tĩnh, không khí trong lành vừa gần gũi mà cũng hết sức thanh cao, sang trọng.

Nếu so sánh với cách sắp xếp bài trí trà thất của người Nhật thì thấy người Việt mình thật giản dị, không coi trọng quá mức hình thức như người Nhật. “Ở phòng trà, ta thấy hiển hiện khắp nơi mối e ngại về sự trùng lặp. Các đồ vật mang ra trang trí đều được lựa chọn cách sao để không có màu sắc hay mô típ nào lặp lại cái nào. Nếu trong phòng đã bày một cái lọ cắm hoa tươi thì nhất thiết bức tranh treo tường không thể là tranh vẽ hoa lá. Nếu bạn sử dụng chiếc ấm đun nước hình tròn thì cái vò đựng nước nên có dáng vuông. Khi bạn đặt một cái lọ hay một cái lư trầm vào gian Tokonama [1], hãy chú ý chớ có để thật đúng trung tâm, và cũng làm sao không phân chia không gian thành hai phần bằng nhau. Cái cột đỡ phòng khách phải không giống các cột đỡ khác trong căn nhà, để khỏi gây cảm giác đơn điệu”. Nhưng cũng không thể không khẳng định nghệ thuật trong trà đạo của người Nhật thật đáng để nâng niu và chiêm ngưỡng.

Tâm thế thưởng trà: Bước vào buổi thưởng trà sẽ không còn mang một vướng bận về cuộc sống bộn bề cơm áo gạo tiền nữa. Các cụ xưa coi trọng trà vì vậy khi tham gia buổi thưởng trà, người thưởng trà bao giờ cũng ăn mặc kín đáo, cẩn trọng trong từng hành động, từng ánh mắt, từng lời nói với nhau. Thông thường đối tượng thưởng trà là những nho sỹ, những bậc trí thức trong xã hội nên trong không gian ấy không có những lời thô tục, những trận đấu khẩu hay những trò cá cược… như tại các quán cà phê phong cách phương Tây.

Các cụ xưa thường thưởng trà vào buổi sáng sớm tinh mơ [2] hay những buổi chiều tàn, buổi tối trăng thanh gió mát. Tại những lúc đó tâm trạng con người thường chất chứa nhiều nỗi niềm nên ngồi thưởng trà sẽ là cách thú vị nhất để tỉnh táo và tĩnh tâm.

Điều này giống với trà đạo Nhật Bản vì đều mang tinh thần “thiền”. Khi một vị trà khách bước đến trà thất của người Nhật, dù là ai đi chăng nữa thì đều phải bỏ lại bên ngoài tất cả mọi đồ đạc như gươm, giáo, súng…Và bước qua một cái cửa rất thấp phải cúi đầu xuống mới đi được vào trong. Điều đó chỉ có trà mới làm được vì trà mang lại cho con người ta những triết lý thật hoàn chỉnh và sâu rộng.