Văn hóa thưởng trà của người Hà Nội xưa (Phần 6)

1.3. Bắt đầu thưởng thức

Thưởng trà có nghĩa là thưởng thức trà, và nó là một nghệ thuật. Thưởng trà trong lúc tâm hồn nhàn nhã, thanh tịnh là tốt nhất. Cũng có thể nói uống trà là lối tập cho tâm hồn mình thanh tịnh. Thưởng trà phải ở một nơi thanh tĩnh, thoáng đãng và gần thiên nhiên.

Ngày xưa, các nhà sư thưởng trà trong trà thất, họ thanh tịnh nhãn căn, lắng nghe tiếng nước sôi trong ấm đồng, họ thanh tịnh nhĩ căn… Các nhà sư thường uống trà tụng kinh thay cơm sáng hay những lúc chiều tà, đó là những thời khắc đời sống trần tục đang bủa vây tứ phía, trà giúp tỉnh mộng trần, giúp rửa lòng tục, xua đi nỗi cô đơn. Còn tầng lớp quan lại, nho học thì vào đêm trăng thanh vắng, các cụ ung dung pha trà, thưởng hoa quý, ngắm trăng. Vào buổi sáng mồng một đầu năm mới, các con cháu trong gia đình giành những giây phút đầu tiên cho các cụ tĩnh tâm ngắm hoa, thưởng trà, sau đó đại gia đình mới quây quần quanh bàn trà chúc thọ các cụ.

Các hình thức thưởng trà theo số lượng người là cách thưởng trà độc đáo và tinh tế. Nó phù hợp với trạng thái tâm lý, cảm xúc của đối tượng thưởng trà.

1.3.1. Thưởng trà độc ẩm

Thưởng trà độc ẩm là một người ngồi thưởng trà với chiếc ấm pha trà độc ẩm nhỏ xíu xinh xắn với gam màu trầm gợi về nỗi ưu tư, một niềm riêng của người thưởng thức. Nhiều khi độc ẩm chính là một cách để cho người ta gỡ bỏ được những khó khăn trong tâm thức để đạt đến sự thanh thản, nhẹ nhõm.

Những Nho sỹ Hà Thành xưa phần nhiều thích độc ẩm vì đấy là nguồn cảm hứng để họ có thể sáng tác nên những tác phẩm nghệ thuật, hay đơn giản chỉ là một thói quen. Thông thường trong bộ đồ trà của mình, người sành trà luôn có đầy đủ bộ ấm từ ấm độc ẩm đến ẩm đối ẩm và quần ẩm. Vào buổi sáng sớm các cụ cũng thích ngồi thưởng trà độc ẩm, tự tay quạt than đun nước pha trà và thưởng thức.

1.3.2. Thưởng trà đối ẩm

Đối ẩm là hình thức thưởng trà gồm có hai người. Người Hà Nội xưa rất cẩn trọng trong việc lựa chọn ấm để thưởng trà. Với số lượng người bao nhiêu sẽ có loại ấm như vậy để sử dụng đảm bảo có một ấm trà ngon. Ấm to quá nếu pha nhiều nước sẽ làm nhạt trà hoặc pha nhiều trà thì uống không xuể lại nhanh nguội. Ấm bé quá lại không đủ. Chính vì vậy việc lựa chọn loại ấm là vô cùng quan trọng.

1.3.3 Thưởng trà quần ẩm

Thưởng trà quần ẩm là hình thức nhiều người (từ ba đến năm) cùng ngồi thưởng trà trong một bàn trà. Người Hà Nội xưa thường chỉ tham dự từ ba đến năm người trong một bàn quần ẩm. Vì như vậy sẽ không quá nhiều người làm ảnh hưởng đến không khí thanh tịnh của buổi thưởng trà.

Ngoài cách uống trà trong gia đình, người Hà Nội xưa còn có các hình thức hội trà, uống trà thưởng hoa đầu năm, uống trà thưởng hoa quý đầu năm và uống trà ngũ hương. Trong đó, hội trà là hình thức tụ họp cùng thưởng trà khi có trà ngon hay dịp đặc biệt của các cụ. Thưởng trà đầu xuân là thói quen của riêng các bậc tao nhân chốn kinh thành xưa. Thường thì trước tết, đích thân các cụ đi chọn mua hoa đào, cúc, mai trắng, thủy tiên ở tận vườn, chuẩn bị loại trà ngon nhất.

Uống trà thưởng hoa quý như hoa quỳnh, hoa trà cũng là cái thú của nhiều người Tràng An. Đó cũng là hình thức hội trà quanh chậu hoa quý vào tối hoa mãn khai của những người cao tuổi, đàm đạo thế sự, dặn dò lớp con cháu.

Trà Ngũ hương chỉ giới hạn cho 5 người: Khay uống trà ngũ hương phải thửa 5 chỗ trũng để 5 loại hoa đang độ đượm hương nhất: cúc, sói, nhài, sen, ngâu và úp các chén kín hoa, bưng khay để lên nồi nước sôi cho hương hoa bám vào lòng chén. Pha trà mạn ngon và rót đều vào từng chén, mỗi người tham gia sẽ phải đoán hương trà trong chén của mình và cùng nhận xét. Sau mỗi chén trà, người chủ trà lại hóa vị hương để ai cũng được thưởng thức hết cái tinh túy của hội trà ngũ hương.

Nét độc đáo của thưởng trà quần ẩm là mọi người có thể họp mặt, ngồi chơi thưởng trà ngắm hoa, đàm đạo văn chương hay chuyện đời với nhau. Và đặc biệt phù hợp với những người cao tuổi có nhiều thời gian rảnh rỗi. Đây là cơ hội để các cụ có thể gặp gỡ nhau, nói chuyện tuổi già và dạy bảo dặn dò con cháu.

Như vậy, chúng ta thấy rằng có rất nhiều hình thức thưởng trà khác nhau. Với mỗi hình thức như độc ẩm, đối ẩm, hay quần ẩm đều mang đến những nét đặc trưng riêng và phù hợp cho mọi người trong từng trạng thái cảm xúc. Và mỗi hình thức thưởng trà đều mang tính nghệ thuật cao.

Tiểu kết chương 1

Văn hóa thể hiện được con người. Văn hóa thưởng trà của người Hà Nội xưa là đỉnh cao của nền văn hóa trà Việt. Bởi nơi đây là thủ đô của đất nước, nơi hội tụ những bậc hiền tài của quốc gia, những con người có tầm hiểu biết sâu rộng về nền văn hóa dân tộc. Và văn hóa thưởng trà là một trong những nét văn hóa độc đáo và tinh tế nhất của người Tràng An xưa. Sự tinh tế và cẩn trọng được thể hiện qua từng cung đoạn từ khâu chuẩn bị nguyên liệu, trà cụ, không gianvà tâm thế thưởng trà đến cách thức pha chế và cao độ là nghệ thuật thưởng thức trà. Hiếm có nơi nào trên đất nước Việt Nam có số lượng người hiểu trà và yêu trà như Hà Nội. Có những gia đình nghệ nhân trà suốt bao nhiêu đời còn truyền lại đến ngày nay cho con cháu niềm đam mê và nhiệt huyết giữ gìn hương trà Việt.